MÜCBİR SEBEP HALİNİN DEFTER VE BELGE İBRAZ YÜKÜMLÜLÜĞÜNE ETKİSİ

Mücbir sebep halinde defter ve belge ibraz ödevinin yerine getirilmesi meselesine hukuksal yaklaşımda bulunulmuştur.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13'üncü maddesi mücbir sebep hallerini düzenlemiştir.Buna göre mücbir sebep;

1. Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk;
2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler;
3. Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler;
4. Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması gibi hallerdir.

13'üncü maddede yazılı mücbir sebeplerden herhangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süreler işlemez. Bu takdirde tarh zamanaşımı işlemiyen süreler kadar uzar.Bu hükmün uygulanması için mücbir sebebin malum olması veya ilgililer tarafından ispat veya tevsik edilmesi lazımdır. Maliye Bakanlığı, mücbir sebep sayılan haller nedeniyle; bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hali ilân etmeye ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek olanları tespit etmeye yetkilidir. Bu yetki vergi türleri ve işyerleri itibarıyla; beyannamelerin toplulaştırılması, yeni beyanname verme süreleri belirlenmesi ve beyanname verme zorunluluğunun kaldırılması şeklinde de kullanılabilir.

Aynı kanunun 373'üncü maddesinde de " Bu kanunda yazılı mücbir sebeplerden herhangi birinin vukua geldiği malum ise veya tevsik ve ispat olunursa vergi cezası kesilmez" demektedir.

Mücbir sebep nedeniyle vergi inceleme elemenına ibraz edilmeyen alış belgeleri nedeniyle yüklenilen katma değer vergilerinin mali idarece reddedilerek tarhiyat yapılması üzerine yargıya intikal eden uyuşmazlıkla ilgili yargının çeşitli tarihlerde verdiği kararlar aşağıya alınarak meseleye yaklaşımda uygulayıcılara fikir vermesi amaçlanmıştır.

Danıştay kararlarında da görüleceği üzere mücbir sebep halinde bile olsa  mükellefin ibraz yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı bu ödevin yerine getirilmesinin zorunlu olduğu açıklanmıştır.Ancak mücbir sebeb halinin ispatı halinde  mükellef hakkında Vergi Usul Kanununun 373'üncü maddesi hükmü gereği ceza öngörülemeyeceği belirtilmiştir.Bu ceza ilgili kanunun 359'uncu maddesindeki kaçakçılık suçu ve vergi cezalarına da şamildir.