Dayanışma Aidatı ile Toplu iş SözleşmesindenYararlanması
03.03.2021
Özet: Anayasa Mahkemesi tarafından toplu sözleşmedenfaydalanmada taraf sendikaya üye olanların yürürlük tarihi itibariyle; sendika üyesiolmayanların ise dayanışma aidatı ödeyerek ve imza tarihinden itibarenyararlanacaklarına ilişkin “imza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibariyle hükümdoğurur” cümlesini iptal etti. Bu karar ile yetkili sendikaya üye olmayan sendikasız veyabaşka sendika üyesi kişiler dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesindenyaralanmak istediklerinde talep tarihinden itibaren yararlanabileceklerdir.
Bakırköy 16. İş Mahkemesi Anayasa Mahkemesi’ne başvurarak,18 Ekim 2012 tarihinde 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 39.maddesinin 4numaralı fıkrasının 4. cümlesinin Anayasa’nın 51. Maddesine ileri sürülerek iptaline kararverilmesi talep etti.
Bu karar ile yetkili sendikaya üye olmayan sendikasız veyabaşka sendika üyesi kişiler dayanışma aidatı ödeyerek toplu iş sözleşmesinden yaralanmakistediklerinde talep tarihinden itibaren yararlanabileceklerdir.
İlgili cümle şu şekildedir:
Toplu iş sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçisendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üyeolup da ayrılanlar veya çıkarılanların toplu iş sözleşmesinden yararlanabilmeleri, toplu iş sözleşmesinintarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz.Dayanışma aidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden itibaren geçerlidir. İmzatarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.
23 Temmuz 2020 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oy birliği ile karar verilmiştir.
Kuralın anılan gerekçesinde atıf yapılan karar ve görüşlerinbir kısmında ortada henüz bir sözleşme olmadan ondan faydalanmanın mümkün olmayacağı ifadeedilmiştir. Bir kısmında ise sendika üyesi olmayan işçinin sendika üyesi olması durumunda üyeliktensonra toplu iş sözleşmesinden yararlanabileceği halde sendika üyesi olmadan dayanışmaaidatı ödemek suretiyle toplu iş sözleşmesinden yararlananların geçmişe dönük olarak sözleşmehükümlerinden yararlanmasının sendika üyesi olmayan lehine daha imtiyazlı ve ayrıcalıklıhaklar tanınması anlamına geleceği ve toplu iş hukukunun yerleşmesi ve gelişmesinin engelleyeceği ilerisürülmüştür.
İtirazın gerekçesinde, sendikaya üye olmayan işçilerbakımından söz konusu talebin geçerlilik tarihinin toplu iş sözleşmesinin imza tarihi olarak belirlendiği busuretle işçilerin toplu iş sözleşmesini akdeden sendikaya üye olmaya zorlandıkları belirtilerek kuralınAnayasa’nın 51.maddesine (Sendika Kurma Hakkının düzenlendiği madde) aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
Anayasanın 51.maddesi şu şekildedir:
Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde,ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üstkuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse birsendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Anayasa’nın 51. Maddesinde güvenceye bağlanan sendika hakkı,çalışanları istedikleri sendikayı kurma ve bunlara izin almaksızın üye olma haklarıyla (olumlusendika hakkı) devlete ve işverene karşı koruduğu gibi istediklerinde sendika üyeliğinden ayrılma veisterlerse hiçbir sendikaya üye olmama haklarıyla (olumsuz sendika hakkı) sendikalara karşı dakorumaktadır.
Kanunun 39.maddesinin, 4.fıkrasının 4.cümlesinin, toplu işsözleşmesine taraf sendikanın üyesi olmayan işçilerin toplu iş sözleşmelerine konulan vesözleşme pazarlık süreçlerinde geçen dönemler için parasal haklar öngören hükümlerden yararlanmalarınınsınırlandırıldığı ve böylece sendika üyesi olan işçiler ile olmayan işçiler arasında bir farkyaratılarak toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi olan işçi sendikasına katılımın teşvik edildiği anlaşılmaktadır. FakatAnayasa’nın 13.maddesi uyarınca sendika ve toplu sözleşme haklarına getirilen sınırlamaların demokratiktoplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması gerekir. Bir sınırlama, demokratik bir toplumdazorunlu bir toplumsal ihtiyacın karşılanmasına yönelik olmalıdır.
Dayanışma aidatıyla yararlanmada taraf sendikanın onayıaranmayarak sendika üyesi olan ve olmayan işçiler arasında bir eşitlik ve denge sağlanmıştır. Fakatyetki alma ve toplu iş sözleşmesinin hazırlık, müzakere ve pazarlık süreçlerinin devam ettiği dönemlerdesendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödemesi itiraz konusu kuralla engellenmektedir.Kural, iş sözleşmesinin imzalandığı tarihte taraf sendika üyesi olan işçiler lehine bir sonuç doğurduğu içinsendikalaşma yarışında taraf sendika lehine bir avantaj yaratmaktadır. Üye sayısını arttırmada kolaylıkelde eden taraf sendikanın bir sonraki toplu iş sözleşmesinde de üye işçi çoğunluğunu muhafaza ederekdiğer sendikalara üstün gelmesi sonucunu doğuracaktır. Bu durum da sendikalar arası yarışı veçoğulculuğu zedelemektedir.
Sonuç olarak, söz konusu kural bir toplumsal ihtiyacıkarşılamamakta hatta demokratik bir toplumda bulunması gereken çoğulculuğa zarar vermektedir. Bu sebepledemokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir sınırlandırmanın varlığından sözedilemez. Anayasa Mahkemesi’nin verdiği karara göre, söz konusu kural,Anayasa’nın 13., 51. Ve 53.maddelerine aykırıdır ve iptali gerekir.
Saygılarımızla
CONSULTA İş ve Sosyal Güvenlik
(*) Sirkülerlerimizde yapılan açıklamalar yalnızcabilgilendirme amaçlı olup, kesin işlem tesis etmeden önce uzmanlarımızdan görüş ve yönlendirme alınmasını önemletavsiye ederiz. Bu sirkülerlerin amacı tek başına uygulamalara yön vermek olmayıp; mükelleflerimizinrisk, fırsat ve değişiklikler hakkında güncel bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Yegâne kaynakolarak sirkülerlerimizdeki açıklamaların kullanılması halinde doğabilecek olası zararlardan CONSULTAsorumlu olmayacaktır.
