Emeklilikte Yaşa Takılanlar
31.10.2021
Özet: Bu bültenimizde son dönemlerde yine sıkça gündemegelen emeklilikte yaşa takılanların (EYT) emeklilik talepleri ve bu taleplerinkarşılanmasına ilişkin gündem aktarılmaktadır.
- Türk sosyal güvenlik sisteminde, bir kişinin emekliolabilmesi (istisnalar haricinde) sigortalılık süresi, prim gün sayısı ve yaşa bağlıdır. Dünyadaki sosyalgüvenlik sistemleri de temel olarak bu 3 şartın birlikte tamamlanmasıyla emeklilik hakkınıvermektedir.
- Emeklilik ya da teknik ifadesiyle “yaşlılık aylığı”,modern sosyal güvenlik sistemlerinin en temel sacayaklarından yaşlılık sigortasının bir parçasıdır. Uzunvadeli sigorta kolları dediğimiz, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, sosyal güvenliksistemlerinin daha sürdürülebilir olması için belli bir prim gün sayısı ve/veya yaş şartınıgerektirmektedir. Bu şartların oluşmadan sunulması durumunda ise bağımlılık oranı negatif yöndeartmaktadır. Çünkü temel olarak sosyal sigortalar, sağlanan haklar bakımından yalnızca primödeyen aktif sigortalıları değil, aylık alan pasif sigortalılar ile bunların bakmakla yükümlü olduğuaile fertlerini de (bağımlı nüfus) dikkate almaktadır.
- Sosyal güvenlik sisteminde emeklilik açısından 3 farklımilat dönem bulunmaktadır. Bunlar 08.09.1999 ve öncesi, 09.09.1999 ve 30.04.2008 tarihleriarasında ve son olarak 01.05.2008 sonrası ilk defa uzun vadeli sigorta kolları primiödenenlerdir. Bu tarihler, sigortalıların kademeli yaş, sigortalılık süresi ve prim gün sayısınıbelirleyen kriterlerdir.
- Özellikle 08.09.1999 öncesi sigortalı olup, 3600 primgününü doldurmuş ancak yaşını doldurmamış yoğunluklu kesimin, talepleri fazlaca gündemegelmektedir. Çünkü 3600 günü dolmuş ancak erkek ise 60; kadın ise 58 yaşını doldurmamışönemli bir grup bulunmaktadır. Yine emeklilik için kademeli tam emeklilikte ise 5000-5975gününü doldurmuş ve 50-58 yaşlarını doldurmamış (her biri ayrı kademeye tabidir)grupların temel talebi, prim günlerini doldurmuş olmaları sebebiyle, yaşlılık aylığı (emekliaylığı) almalarıdır.
- İşte emeklilikte yaşa takılanlar (kısaca EYT) olarakadlandırılan bu grupların da talebi, gerekli yaş şartını sağlamamış ancak prim gün sayısı ve sigortalılıksüresi şartlarını sağlamış olmaları sebebiyle, emekli olabilmeleridir. Özellikle bu konu, sosyalgüvenlik sisteminde çok ağır bir yük getirebileceğinden, hassasiyetle ele alınmakta ve çeşitlimodeller üzerinde durulmaktadır. Şu an üzerinde tartışılan ve kamuoyuna yansıyan 4 temel farklımodel üzerinde durulmaktadır.
Bunlar;
- 3600 günde yaş esnemesi: Yukarıda izah ettiğimiz gibikadınsa 58, erkekse 60 yaş şartının sırasıyla 50 ve 55 yaş olarak düzenlenmesidir.
- Yaş şartı yerine sadece sigortalılık süresinin ve primgün sayısının dikkate alınması: Bu alternatifte erkekse 25; kadınsa 20 yıllık sigortalılıksüresini dolduran kişiler için, kademeli yaş şartı dikkate alınmaksızın emeklilik planlamasıyapılmaktadır.
- Kesintili Emeklilik: Bu alternatife emeklilik için normalyaş şartı karşılanana kadar her yıl %2 oranında kesinti yapılarak aylık bağlanması durumudur.Almanya modeli olarak adlandırılan bu model içinde örneğin yaş şartını doldurmaya8 yılı kalan bir kişi için olası aylığı hesaplanacak ve %16 kesinti ile aylık bağlamasıyapılacaktır. Finlandiya modelinde ise bu kesinti, yaş şartı dolduktan sonra sona ermekte veaylık normal seviyesine dönmektedir.
- Prim tamamlama hakkı: Bu alternatifte tek seferlikyurtdışı/askerlik/doğum borçlanmasına benzer bir usulde kalan prim günleri içinödeme imkanı ve istenen prim oranını tamamlayarak emeklilik mümkün olabilecektir.
- Belirilen modeller, sadece şu an tartışılmakta olanalternatif kurgular olup, Türk sosyal güvenlik sistemindeki bağımlılık oranının negatif yöndeyüksekliği ve seçim süreçlerinin yaklaşmasıyla gündeme daha fazla gelecektir.
Saygılarımızla
CONSULTA İş ve Sosyal Güvenlik
(*) Sirkülerlerimizde yapılan açıklamalar yalnızca bilgilendirme amaçlı olup, kesin işlem tesis etmedenönce uzmanlarımızdan görüş ve yönlendirme alınmasını önemle tavsiye ederiz. Bu sirkülerlerin amacıtek başına uygulamalara yön vermek olmayıp; mükelleflerimizin risk, fırsat ve değişiklikler hakkındagüncel bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Yegâne kaynak olarak sirkülerlerimizdeki açıklamalarınkullanılması halinde doğabilecek olası zararlardan CONSULTA sorumlu olmayacaktır.
