Kripto Para ile Ücret ve Türevlerinin Ödenmesi
14.04.2021
Özet: Bültenimizde, kripto para olarak bilinen sanal paraaraçlarıyla ücret ve yan hak gibi ödemelerin yapılıp yapılamayacağı ve hangi kesintilere tabiolacağı açıklanmıştır.
Kripto para, takas işlemlerinde kullanılabilen, dijital,şifrelenmiş sanal para birimidir. İlk kripto para olan Bitcoin, 2009 yılının başlarında ortaya çıkıp geliştirildi.
Kripto paralar yerli ve yabancı birçok kripto paraborsasından alınmakta ve satılmaktadır. Kripto paralar çıkışından itibaren hızla popülerlik ve kullanım alanı fazlalığıkazanmıştır. Bilgi Teknolojileri Kurumu’nun 2020 yılındaki kripto para hakkındaki raporuna göre;“Dijital paranın en yaygın kullanım alanı ödemedir. Artık ulusal ve uluslararası ticaretanlaşmalarının ödeme yöntemleri arasında dijital para türleri de yer almaktadır. Bunun yanında dijital para birbirikim ve yatırım yöntemi olarak da kabul edilmektedir.”
Kullanım alanları arasında ücret ve türevi ödemeleringerçekleştirilme aracı olarak da kullanılması gündemdedir. Bazı ülkelerde yürürlüğe konmuş haldedir. Fakatburada karışıklık yaratan durum bu ödemenin sigorta ve vergi açısından kesintilerinin nasılolacağı noktasıdır.
Bu konuda Dünya’da gerçekleşen örneklerden birkaçı şuşekildedir:
- ABD’de Miami Belediye Başkanı Francis Suarez, belediyedeçalışanların maaşlarının ve vergilerin Bitcoin ile ödenmesi için öneride bulundu.Komisyon, 4’e 1 oyla kararı onaylayarak, konu hakkında atılacak adımların uygulanabilirliğiniincelemeyi kabul etti. (ABD)
- Yazılım hizmetleri sağlayıcısı Sequoia Holdings çalışanlarına,maaşlarının bir kısmını kripto para birimi şeklinde alma seçeneği sunmaya başladı. (ABD)
- Yeni Zelanda hükümeti, çalışanların maaşlarını kripto paracinsinden almalarını onayladı. İç Gelir İdaresi, bu ödemelerin de vergilendirileceğinibelirtmiştir. (Yeni Zelanda)
- 2017 yılında GMO İnternet Group adlı şirketten yapılanaçıklamada, 2018’in mart ayından itibaren 4 bin çalışana maaşlarının 100 bin yenlik (yaklaşık870 dolar) kısmının kripto para birimi ile ödeme seçeneği sunulacağını belirtmiştir. (Japonya)
- MicroStrategy, yönetim kurulu üyelerinin ücretlerinibundan böyle nakit yerine Bitcoin olarak alacağını açıkladı. (ABD)
Günümüzde bu örneklerin çok daha fazlası gerçekleşmiştir vedaha da artacaktır. BTK’nın raporuna göre, ABD kripto para birimini yasal olarak kabul etmekteolup en fazla kripto para birimi ve kullanıcısına sahiptir. Mayıs 2020 verilerine göre GüneyKore, Rusya, Çin ve İngiltere kripto paraya yatırım yapan ülkelerdir. Türkiye ise bu sıralamada 14.olarak yer almaktadır.
Kripto paraların yasallığı ülkeden ülkeye değişmektedir.Bazılarında yasallık durumu hala belirsiz ya da değişkenken, bazı ülkeler kullanımına ve ticaretine açıkaçık izin vermektedir. Bazı ülkeler ise kripto para kullanımını yasaklamış veya kullanıma sınır getirmişdurumdadır. Türkiye’deki yasal sürecine bakıldığında, kripto paralar, Türk hukuk sisteminde henüzdüzenleme altına alınmamıştır. 2020 yılının
Eylül ayında, Resmi Gazete yayınlanan Yeni EkonomiProgramı’nda (YEP), kripto finansal varlıkların “edinimini, alım, satım ve devir” işlemlerinde vergidüzenlemesi yapılacağı ilan edilmiştir. 12 Mart 2021’de açıklanan “Ekonomik Reform Paketi” ve sonrasındaaçıklanan “Ekonomi Reformları Eylem Planında Merkez Bankasına dijital paranın ekonomik,teknolojik ve hukuki altyapısını oluşturma görevi verilmiştir.2021 yılının sonuna kadar birtakımdüzenlemelerin yapılması öngörülmektedir.
Türkiye’de henüz bir düzenleme olmadığından diğerülkelerdeki uygulamaları incelemek faydalı olacaktır. İngiltere’de, 1 Kasım 2019’da Majesteleri’ninGelir ve Gümrük Dairesi (HMRC), istihdam yoluyla alınan tüm kripto para birimlerinin ve varlıkların,tıpkı yasal para ile ödenen gelirle aynı şekilde gelir vergisine ve ulusal sigorta kesintilerine tabiolduğuna dair güncellenmiş bir kılavuz yayınladı.
Kripto olarak ödeme yapılırsa, bunların değeri Sterline görebelirlenecek ve Gelir Vergisi ve Ulusal Sigorta katkıları ödeyecekler. Buna göre, İngiltere’debulunan PAYE (Pay as you earn) sistemine yer alan yükümlülükler aynı şekilde devam edecektir. İngiltere de hemsigorta hem vergi açısından ödeme yapılmaktadır. Ayrıca, daha sonra ücret olarak ödenen kriptopara alınıp satılıyorsa, sermaye kazancı olarak bildirilecektir.
Hollanda’da yapılan vergi düzenlenmesine göre ise, kriptopara ile yapılan ödemeler diğer ödemelerle aynı şekilde vergilendirmeye tabi olacaktır. Ödendiklerizamanki Euro değerine göre vergilendirilmektedir.
Yeni Zelanda ise Hollanda’daki uygulamayı takip etmektedirfakat kendi düzenlemesi kapsamında birkaç ekleme yapmıştır. Buna göre, maaş şeklinde yapılankripto ödemelerin normal para birimine sabitlenmesi gerekmektedir. Aslında burada çalışanın ücretgüvencesini sağlamaktadır.
Kripto paranın vergilendirilmesi sürecine geçilmeden öncekripto paranın türünün tanımlanması gerekmektedir. Ülkeler aşağıda belirtildiği şekildetanımlamalarını yapmış ardında bu tanımlamaya göre vergi kılavuzları hazırlamıştır.
- Emtia: Avusturya, Kanada, Çin, Endonezya
- Para: Belçika, İtalya, Polonya
- Gayri maddi varlık: Avustralya, Fransa, İspanya, İsveç,İsviçre, İngiltere
- Finansal varlık: Brezilya, Danimarka, Japonya
Türkiye’de de kripto para piyasasındaki kullanıcı sayısıhızla arttığından ötürü gerekli düzenlemelerin yapılmasını beklemekteyiz. Bu sebeple ilk önce kriptoparanın türünün yukarıdaki gibi tanımlanması olacaktır. Bu sayede yatırım aracı olarak kullanılan sanalpara, ücret ve yan hak ödemelerinde de kullanılabilir bir araç haline gelip gelmeyeceğitartışılabilecektir. Bunun için ilk olarak Türkiye’de ücret ve yan haklarla ilgili mevzuata bakmak uygun olacaktır.
Türkiye’de ücret hakkındaki kanun maddeleri şu şekildedir:
- Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığındaişveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.
- Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakkural olarak, Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir.
- Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşitistihkak, yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödemeyapılabilir.
- Emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya yurttageçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesiyapılamaz.
Söz konusu mevzuat hükümleri ile Türk Parası KıymetiniKoruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’in birlikte değerlendirilmesi ile ücretin Türk Parasıcinsinden ödenmesi zorunluluktur.
Bununla birlikte, bayram yardımı, yılbaşı hediyesi vb. yanhaklara ilişkin olarak kararlaştırılmış bir ödeme cinsi para ise bu sistemin değiştirilmesi esaslıdeğişikliğe tabidir. Ancak kararlaştırılmamış bir ek faydanın kripto ile yapılması mevcut düzenlemeleregöre netlik barındırmamaktadır.
Bununla birlikte, ödemenin doğrudan nakdi niteliktesayılması sebebiyle ödemenin yapıldığı gündeki Türk Lirası cinsinden sigorta primine ve vergiyetabi olacağını ve ücret gideri kabul edileceğini ve beyannameye konu edileceğini düşünmekteyiz.
Türkiye bu düzenleme için yeni düzenleme yaratabilir ya daonu para olarak tanımlayarak önceden var olan mevzuat hükümleri ile yasal bir statüyekavuşturabileceğini düşünmekteyiz.
Saygılarımızla
CONSULTA İş ve Sosyal Güvenlik
(*) Sirkülerlerimizde yapılan açıklamalar yalnızcabilgilendirme amaçlı olup, kesin işlem tesis etmeden önce uzmanlarımızdan görüş ve yönlendirme alınmasını önemletavsiye ederiz. Bu sirkülerlerin amacı tek başına uygulamalara yön vermek olmayıp; mükelleflerimizinrisk, fırsat ve değişiklikler hakkında güncel bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Yegâne kaynakolarak sirkülerlerimizdeki açıklamaların kullanılması halinde doğabilecek olası zararlardan CONSULTAsorumlu olmayacaktır.
