Yaşlılık Aylığı Almak İçin İşten AyrılmaZorunluluğunun İptali
03.03.2021
Özet: Anayasa Mahkemesi’nin sigortalının yaşlılık aylığıalmak için işten ayrılma zorunda olması kuralını iptal kararı incelenmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Anayasa Mahkemesi’ne başvurarak17 Temmuz 1964 tarihli ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 62.maddesinin 1.fıkrasında yeralan “…çalıştığı işten ayrıldıktan sonra…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 10., 48., 49. Ve 60.maddelerineaykırılığını ileri sürerek iptalini ve yürürlüğün durdurulmasını talep etmiştir.
Kanun’un ilgili maddesi şu şekildedir:
“Sigortalı olarak çalıştığı işten ayrıldıktan sonra iştenayrıldıktan sonra yazılı istekte bulunan ve yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıya bu isteğinden sonraki aybaşındanbaşlanarak yaşlılık aylığı bağlanır.”
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın sosyal hukukdevleti ilkesiyle bağdaşmadığı, sigortalının yaşlılık aylığı talebinde bulunduğu sırada yaşamsal ihtiyaçlarınıkarşılamak amacıyla çalışma hayatına devam edebilmesinin sosyal hukuk devletinin amacıyla uyumluolduğu, kuralın yaşlılık aylığı talebinde bulunabilmek için çalışmakta olan işten ayrılmayı öngörmesinedeniyle çalışma hak ve özgürlüğünü ihlal ettiği dile getirilmiştir.
Ayrıca, 29 Nisan 1986 tarihli ve 3279 sayılı Kanun’layapılan değişiklikle yaşlılık aylığı bağlananların sosyal güvenlik destek primi (SGDP) ödemek suretiyle hemaylık almalarının hem de çalışmalarının mümkün olduğu bu durumda yaşlılık aylığı için işten ayrılmakoşulunun aranmasının bir öneminin kalmadığını öne sürmüşlerdir.
Kanun şartını yerine getirmek için kişinin işten çıkışınıyaptırıp yazılı tahsis talebinde bulunduktan sonra SGDP ödemek koşuluyla ertesi gün iş başı yapabilmektedir.Sigortalıya tahsis talebinden itibaren 3 ay içinde SGK tarafından aylık bağlanması gerekirken uygulamadabu sürede çok daha uzun sürmekte bunun sonucu olarak da aylık bağlanıncaya kadar geçen süredekişinin hiçbir geliri kalmamaktadır.
Hizmet akdi ile çalışanların da Emekli Sandığı iştirakçilerigibi çalıştıkları işten ayrılmaksızın talepte bulunabilmeleri ve talebin kabul edildiği tarihe kadarçalışabilmeleri eşitlik ilkesine uygun olacaktır görüşünü öne sürmüşlerdir.
Anayasa Mahkemesi, 14 Kasım 2019 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma talebinin esas inceleme aşamasında karar bağlanmasına oy birliği ile kararvermiştir.
Hizmet akdine bağlı olarak çalışan sigortalının yaşlılıkaylığına hak kazanabilmesi için yaş, prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarının yanı sıra yazılı olaraktahsis talebinde bulunmadan önce kural uyarınca çalıştığı işten ayrılması gerekmektedir.
Yaşlılık aylığı, sosyal güvenlik hakkı kapsamındadır. Aylıktahsis talebinde bulunabilmek için birtakım koşulların öngörülmesi, söz konusu hakkın sınırlamaktadır.Fakat Anayasa’nın 13.maddesine göre, temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren kanunidüzenlemelerin Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir. Anayasa’nın60.maddesinde, sosyal güvenlik hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiştir. Kuralla,sigortalıya yaşlılık aylığı bağlanması için SGK ’ya yazılı başvurudan önce çalışılan işten ayılma koşulununöngörülmesi sigortalılık statüsünde meydana gelen değişikliğin işyeri ile SGK kayıtlarınasağlıklı olarak işlenmesi ve böylece sosyal güvenlik sisteminin düzenli bir şekilde işleyişinin sağlanmasıamaçlanmaktadır. Dolayısıyla kuralla getirilen sınırlama, hakkın doğasından kaynaklanmakta bu yönüyleanayasal açıdan meşru bir amaca dayanmaktadır.
Ancak sigortalının çalıştığı işten ayrılmadan da pasifsigortalı statüsüne geçirilerek prim ödemelerinin buna göre düzenlenmesinin sosyal güvenlik sisteminin düzenliişleyişi üzerinde olumsuz bir etkisinin olacağı söylenemez. Ayrıca bu sınırlamanın elverişliolduğundan da bahsedilemez.
Bir hakka getirilen sınırlamanın gerekli kabul edilebilmesiiçin ulaşılmak istenen amaç bakımından getirilen önlemin zorunlu olması, diğer bir ifadeyle aynıamaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olması gerekir.
Sonuç olarak, sigortalının yaşlılık aylığı tahsis talebindebulunmadan önce çalıştığı işten fiilen ayrılmasını gerektirmeyecek daha hafif niteliktekitedbirlerle de sosyal güvenlik sisteminin düzenli bir şekilde işleyişinin sağlanması amacına ulaşılabileceğikuralla öngörülen sınırlamanın anılan amaca ulaşma bakımından gerekli olmadığı anlaşılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle kuralın, Anayasa’nın 13. ve 60.Maddelerine aykırı olduğu ve iptalinin gerektiği kararı verilmiştir.
Saygılarımızla
CONSULTA İş ve Sosyal Güvenlik
(*) Sirkülerlerimizde yapılan açıklamalar yalnızcabilgilendirme amaçlı olup, kesin işlem tesis etmeden önce uzmanlarımızdan görüş ve yönlendirme alınmasını önemletavsiye ederiz. Bu sirkülerlerin amacı tek başına uygulamalara yön vermek olmyıp; mükelleflerimizinrisk, fırsat ve değişiklikler hakkında güncel bilgi sahibi olmalarını sağlamaktır. Yegâne kaynakolarak sirkülerlerimizdeki açıklamaların kullanılması halinde doğabilecek olası zararlardan CONSULTAsorumlu olmayacaktır.
